تدریس:

ساختار کلیه، نفزون ها، ساختار نفرون ها، کپسول بومن، دستگاه دفع ادرار، فعالیت1-7

بررسى ساختار کليه
. معرفى شکل هاى مهم کليه از کتاب درسى
بررسى تشريح کليه (فعاليت 7-1 کتاب درسى)
بررسى شکل و ساختار کلي نفرون و اجزاى آن به همراه نکات تکميلى
معرفى مراحل مکانيسم ساخت ادرار
تدريس مرحله ( 1 ) مکانيسم ساخت ادرار:
√ بررسى موادى که تراوش مى شوند
√ بررسى مکان تراوش مواد
√ بررسى نوع تراوش مواد ( از نظر فعال يا غير فعال بودن )

توضیح بیشتر:

جلسه 67
دستگاه دفع ادرار انسان
در صفحه 103 کتاب گفته : پستانداران اوره دفع میکنند
و در صفحه 104 کتاب : اوره ،اوریک اسید و مواد خارجی، مانند داروها و حشره کش ها به وسیله کلیه ها دفع میشوند.
_ پس ممکن است مقدار کمی هم اوریک اسید توسط کلیه های انسان دفع شود.
ساختار کلیه ها :
در هر کلیه حدود یک میلیون نفرون یا لولهٔ سازنده ادرار وجود دارد؛ یعنی در مجموع دو میلیون نفرون در بدن هست.
نفرون ها در انتهای خود به مجاری جمع کننده ادرار اتصال دارند؛ پس مجاری جمع کننده ادرار جزو نفرون ها نیست.
دیواره نفرون / لوله ادراری از یک ردیف سلول پوششی _ بافت پوششی مکعبی یک لایه_ ساخته شده
توضیحات شکل 2_7. خیلی مهم!
شکل الف. کلیه سمت چپ کمی بالاتر از کلیه سمت راست قراره گرفته
طول میزنایی که از کلیه چپ مواد زائد را خارج میکند، بیشتر از طول میزنایی است که از کلیه راست مواد زائد خارج میکند.
ترتیب : کلیه ها، دو میزنای ، مثانه، از مثانه میز راه خارج میشود!
به استخوان لگن و مفاصل در شکل دقت شود (فصل هشت دوم)
شکل ج. یک هرم کلیوی را نشان میدهد . در هرم کلیه، نفرون جای گرفته است. هر هرم شامل یک بخش قشری و یک بخش مرکزی است.بخش قشری به خاطر وجود گلومرول دانه دار دیده میشود . و بخش مرکزی به خاطر وجود لوله جمع کننده ادرار، مخطط دیده میشود.
شکل د. در شکل، یک لوله جمع کننده ادرار وجود دارد که چند نفرون مواد زائد را به آن میریزند؛ پس میتوان گفت : تعداد نفرون ها از تعداد لوله های جمع کنندن ادرار بیشتر است.
فعالیت 1_7 تشریح کلیه گوسفند
_اطراف کلیه یک کپسول یا پوشش وجود دارد.
_هنگام برش کلیه از سطح محدب برش طولی میزنیم.
_لگنچه به رنگ سفید دیده میشود.
_لگنچه دارای انشعاباتی است که به آن ها ستون های کلیه گفته میشود. پس ستون های کلیه در لگنچه قرار دارند.در وسط لگنچه منفذ میزنای مشخص است.
_در هر هرم تعداد بسیار زیادی نفرون وجود دارد.
_سرخرگ ها و سیاهرگ های بین هرمی در ستون های کلیه دیده میشود. به ترتیب : سرخرگ کلیوی، سرخرگ بین هرمی،سرخرگ قوسی،سرخرگ شعاعی، سرخرگ آوران

ساختار نفرون : خ خ مهم! شکل کشیده شده در تخته شب کنکور مرور شود!!
سرخرگ آئورت یک انشعابی پیدا میکند که این انشعاب، سرخرگ کلیوی را میسازد.(آئورت،سرخرگ کلیوی،بین هرمی،قوسی،شعاعی،آوران)
سرخرگ آوران :چون مواد را به داخل نفرون می آورد، آوران می گویند‌.پس سرخرگ آوران انشعابی از سرخرگ آئورت است! که هم دارای خون روشن (اکسیژن زیاد) و هم مواد دفعی زیادی دارد.
آوران در داخل اولین بخش نفرون(محفظه بسته کپسول بومن) شبکه در هم پیچیده ای به نام گلومرول را میسازد
(گلومرول همان شبکه مویرگی اول است که از آوران منشا گرفته) ... از شبکه مویرگی اول سرخرگی خارج میشود که وابران نام دارد.(چون مواد را به سمت بیرون میبرد).در سرخرگ وابران مواد دفعی کم میشود، و دارای خون روشن است.
وابران در اطراف لوله پیچ خورده نزدیک، لوله هنله و لوله ی پیچ خورده دور، تشکیل شبکه مویرگی دوم را میدهد.
نکته : در اطراف کپسول بومن و لوله جمع کننده ادرار، شبکه دوم مویرگی وجود ندارد.
همانطور که به ترتیب : سرخرگ آوران، شبکه مویرگی اول (گلومرول)، سرخرگ وابران در نفرون وجود دارد؛ یعنی سرخرگ_مویرگ_سرخرگ ، در فصل شش دوم :
سرخرگ_مویرگ_سرخرگ در محدوده پوست کرم خاکی دیده میشود.زمانی که از قلب کرم خاکی سرخرگی با خون تیره خارج میشود، در مویرگ های پوست تبادلات گازی را انجام میدهد، و خونی روشن از سرخرگ خارج میشود.(سرخرگ با خون تیره - >خون تهویه شده ->سرخرگ با خون روشن)
در مورد ماهی: سرخرگ شکمی_مویرگ های آبششی_سرخرگ پشتی.
تشکیل ادرار - در این قسمت فقط تراوش تدریس شد_
واحد های سازنده ادرار(نفرون ها) با فرستادن و برگرداندن برخی مواد ادرار را نهایی میکنند.
3 مکانیسم برای تشکیل ادرار وجود دارد که شامل:
تراوش، به معنیه بیرون رفتن_ بازجذب_ترشح
تراوش: از خون به نفرون
بازجذب: از نفرون به خون
ترشح: از خون به نفرون
تراوش:خونی که از سرخرگ آوران وارد نفرون می شود فشاری دارد ؛ این فشار باعث بیرون راندن برخی از مواد میشود.این نیرو از طریق منافذ مویرگی (در شبکه اول مویرگی) بعضی مواد را بیرون می فرستد.-از خون به نفرون-
پس میتوان گفت: ترواش، حرکت مواد از داخل خون در اثر فشار خون به سمت بیرون .
(فصل شش دوم: سرخرگ: عاملی که باعث فشار خون می شود.
سیاهرگ حجم خون را تأمین میکند)
موادی که ترواش میشوند(در شکل 5_7): H2O,نمک، اوره ،گلوکز،آمینو اسید ها ، HCO3,یون هیدروژن. و بعضی از داروها(به بعضی از داروها دقت شود!)